مهارت حل مسئله شاید به این دلیل موضوع مهمی است که اصولا زندگی کردن بدون مشکل و مسئله امکان ندارد!
برخورد ما با مسائل زندگی و مشکلات و تجربیات ناشی از آن است که موجب رشدیافتگی ما میشود.
در واقع زندگی کردن نیز به همین معناست؛ مواجهه شدن با مشکلات و کسب تجربه.
لذا یکی از مهارتهایی که میتواند در مسیر رسیدن به هدف، رضایتمندی بیشتر از زندگی و پیشگیری از آسیبهای روانی-اجتماعی به ما کمک کند مهارت حل کردن مسئله و سازگاری با مشکلات است.
لذا در راستای آموزش مهارتهای زندگی؛ به تعریف مهارت حل مسئله و فرآیند و مراحلی که میتواند ما را به راهحل سودمند برساند پرداختهایم.
مهارت حل مسئله چیست و چه مراحلی دارد؟
مهارت حل مسئله که یکی از ده مهارت اساسی از مهارتهای زندگی به شمار می رود، عبارت است از فرآیند شناختی و رفتاری که توسط فرد هدایت میشود و فرد سعی میکند با کمک آن، راهحلهای مؤثر یا سازگارانه ای برای مسائل زندگی روزمره خویش پیدا کند.
به این ترتیب این مهارت یک فرآیند آگاهانه، منطقی، تلاشبر و هدفمند است.
برای رسیدن به بهترین راه حل لازم است از مراحل زیر به شکل گام به گام عبور کرد:
۱- گام اول در فرایند مهارت حل مسئله : تعریف دقیق مسئله
اغلب وقتی که با مسئلهای روبرو میشویم تمرکز خود را بر روی روشها و تکنیکهایی که برای حل مسئله وجود دارد میگذاریم اما لازم است قبل از آن ابتدا با تعریف مسئله تکلیفمان را مشخص کنیم. چرا که چگونگی طرح یک مسئله تاثیر زیادی بر مسیر انتخابی ما میگذارد.
بنابراین اگر روش بیان مسئله غلط باشد خشت اول را کج گذاشتهایم و در نتیجه مسیر غلطی را آغاز خواهیم کرد.
اما با شناخت درست مسئله شما میتوانید به شکلی عقلانی وارد فرآیند حل مسئله شوید.
پس از پی بردن به وجود مشکل، باید به تعریف مسئله و فهمیدن این نکته که مسئله چگونه ایجاد شده است، پرداخت.
در مرحله بعد باید میزان اهمیت و جدی بودن مسئله را تشخیص دهید. بر اساس میزان جدی بودن مسئله شما تصمیم میگیرید که فکری برای آن بکنید یا خیر.
گاهی اوقات پس از بررسی دقیق مشخص میشود چیزی که شما آن را مسئله کوچکی میپنداشتهاید، مسئلهی بسیار بزرگی بوده است یا برعکس.
در این مرحله باید تا جایی که میتوانید اطلاعات جمع آوری کنید و با افرادی که با این مسئله درگیرند مشورت کنید.
اهمیت و فوریت مسئله را در ذهن داشته باشید و محدودیت زمانی خود را نیز در نظر بگیرید. بعد از اینکه اطلاعات را جمع آوری و مرور کردید، شما درک درستی از مسئله و مهمترین عاملی که آن را به وجود آورده است خواهید داشت.
اگر مسئله اشتباه تشخیص داده شود مسلماً روشهای اتنخابی برای برخورد با مسئله متفاوت بوده و تاثیر گذار نخواهد بود. تشخیص درست مسئله همچنین مانع از این می شود که پیامدهای یک مسئله با خود مسئله اشتباه گرفته شود.
۲- گام دوم در فرایند مهارت حل مسئله : بارش فکری
بارش فکری یعنی اینکه فرد ذهن خود را باز بگذارد تا ذهن بدون سانسور هر راه حلی را که به نظرش میآید، چه خوب و چه بد، چه سازگارانه و چه ناسازگارانه، آزادانه بیان کند.
در این روش پس از مشخص شدن دقیق مسئله، فرد باید فهرستی طولانی از راه حلهای مربوط به مسئله را تهیه کند. موضوع بسیار مهم در این مرحله کمیت راه حلهاست و نه کیفیت آنها.
در این مرحله میتوان از نظرات و تجربیات دیگران نیز استفاده نمود و سپس این راه حلها را بر روی کاغذ بنویسید. نکته بسیار مهم در این مرحله از مهارت حل مسئله فهرست کردن راه حلهای متعدد بدون ارزیابی آنهاست.
قضاوت و ارزشیابی راه حلها مربوط به مرحله بعد است.
فواید استفاده از تکنیک بارش فکری:
رسیدن به راه حلهایی که در حالت معمول به ذهن فرد خطور نمیکند.
فرد درمییابد که برای حل مشکلات راه حلهای بسیاری وجود دارد و به حل مسئله امیدوار میشود.
۳- گام سوم در فرایند مهارت حل مسئله : ارزیابی راه حلها و انتخاب بهترین راه حل
در این مرحله هریک از راه حلهای به دست آمده مورد ارزیابی قرار میگیرند و فرد سودمند بودن یا نبودن آنها را برای رسیدن به راه حل مناسب ارزیابی نموده و پیامدهای آن را با خود و دیگران مورد قضاوت قرار میدهد.
در این مرحله میتوان از تکنیک دو ستونی برای هر یک از راه حلها استفاده نمود. در یک ستون محاسن و در ستون دیگر معایب آن راه حل در کوتاه مدت و دراز مدت نوشته میشود.
۴- گام چهارم در فرایند مهارت حل مسئله : اجرای راه حل و بازبینی
در این مرحله به اجرای راه حلی که اولویت دارد و متناسب با سیستم ارزشی فرد است پرداخته میشود.
بعد از اجرای راه حل به پیامدهای آن راه حل توجه میشود، چنانچه پیامد رضایت بخش بود مسئله حل شده و فرآیند حل مسئله پایان مییابد. چنانچه راه حل مؤثر نبود فرد باید از راه حلهای دیگری که در اختیار دارد استفاده نماید.
این روند زمانی پایان مییابد که دیگر موقعیت برای فرد مشکل آفرین نباشد و فرد به اهداف خود دست پیدا کرده باشد.
اگر اجرای هیچکدام از راه حلها مؤثر نبود این مراحل مجدداً از ابتدا شروع میشود.
احتمالاً اشکالی در جریان هرکدام از مراحل ممکن است وجود داشته باشد. مثلاً ممکن است مسئله به خوبی تعریف نشده باشد و اهداف غیر منطقی باشند و…
نکاتی که به حل مسئله کمک میکند
نگرشتان را به مسئله تغییر دهید:
در مواردی مسائلی وجود دارند که به هیچ عنوان قابل حل نمیباشند و فرد باید آن را بپذیرد. در این صورت برای سازگاری هرچه بیشتر با مسئله مورد نظر فرد باید بتواند از زوایای مختلف مسئله مورد نظر را بررسی نماید.
به این نگاه نکنید که یک موقعیت چقدر بد و ناخوشایند به نظر میرسد، از خود بپرسید در این موقعیت چه فرصتی برای من نهفته است؟
مدیریت هیجانات منفی:
تغییر نگرشهای منفی در مورد مسئله به نگرشهای خوش بینانه میتواند در مدیریت هیجان منفی مؤثر باشد. غلبه بر این هیجانات منفی و تسلط و کنترل احساسات میتواند فرد را برای ارزیابی و دیدن صحیح مسئله یاری نماید.
پذیرش رنج:
انسانها باید بپذیرند که زندگی بدون رنج فاقد معنای واقعی میباشد و مشکلات حاوی تجربههایی هستند که انسان میتواند به وسیله آن در جهت رشد شخصی خویش گام بردارد.
انسان های کمال طلب و آنان که خواهان زندگی برتر بدون رنج و مسئله هستند تنها خود را فریب داده و قدرت مدیریت مسائل خود را از دست میدهند.
استفاده از خلاقیت در حل مسئله:
برای پرورش خلاقیت در حل مسائل ابتدا باید الگوهای نوعی که هر فرد در مواجه با مسائل قبل خود به کار برده است را شناسایی و میزان اثر بخشی آن را آن را مشخص کرد. گاهی اوقات استفاده از روشهای قبلی و قدیمی برای حل مسائل جدید کارساز نخواهد بود. روشهای سنت شکن و تغییر الگوهای قبلی به وسیله تغییر نگرش به موضوع و دیدن آن از زوایای متفاوت امکانپذیر میباشد.
نکات مهم در فرآیند حل مسئله
در این فرآیند مهم مدیریت مسئله است نه لزوما حل کردن آن؛ بنابراین باید از شتابزدگی پرهیز کرد.
توجه داشته باشید که زمانبندی بهترین برنامهها هم به علت شرایط ناخواستهای که ممکن است پیش بیاید، ممکن است تغییر کند.
راه حلها و برنامه عمل باید انعطافپذیر باشند.
ضمن آموزش مهارت حل مسئله انتظار این را نیز داشته باشید که بعضی چیزها مورد بازبینی قرار بگیرند.
خطاهای شناختی مثل اینکه هرگز این مسأله حل نخواهد شد (تفکر همه یه هیچ) یا این مسأله به بخشهای دیگر زندگیام سرایت خواهد کرد (تعمیم)، فرد را در برابر اتخاذ روشهای مناسب حل مسأله ناتوان خواهد کرد.
بنابراین اینجا نیز لازم است با مدیریت نظام باورهای خود افکار مثبت را جایگزین افکار منفی کنید.
محمدابراهیم ابراهیمی
بنیانگذار موسسه فرهنگی راه سعادت | کارشناس ارشد مشاوره، نویسنده، مشاور و مدرس مهارتهای فردی و موفقیت
همه ما انسانها به خاطر اجتماعی بودن به برقراری ارتباط با دیگران محکوم هستیم و چاره ای جز برقراری ارتباط نداریم.
ارتباط با تک تک اعضای خانواده خودمان و همه کسانی که به شکل های مختلف در سطوح مختلف جامعه با آنها در ارتباط هستیم.
بنابراین نحوه برقراری ارتباط ما با بقیه افراد و چگونگی شکل گیری و ادامه این ارتباط میتواند خیلی حائز اهمیت باشد.
اگر ما سبک ارتباطی خودمان را بهتر بشناسیم و همچنین بتوانیم سبک ارتباطی طرف مقابلمان را هم به خوبی تشخیص دهیم؛ یقیناَ بهتر میتوانیم با وی ارتباط صحیحی برقرار کنیم.
در واقع با این شناخت یک ارتباط کارآمد، موثر و ماندگار در دراز مدت تجربه خواهیم کرد.
ما سه سبک اصلی به عنوان سبک های ارتباطی داریم:
سبک منفعلانه Passive
سبک پرخاشگرانه Aggressive
سبک جرات مندانه Assertiveness
و اما سبک چهارمی هم که ترکیبی از دو سبک منفعلانه و پرخاشگرانه است با عنوان:
سبک ارتباطی منفعل – پرخاشگر Passive – Aggressive
شناخته می شود.
(دانلود فایل pdf شناخت انواع سبک های ارتباطی و مهارت جراتمندی در ادامه همین مقاله)
اجازه بدهید با هم بپردازیم به خصوصیات و ویژگیهای هر کدام از این سبک های ارتباطی:
سبک ارتباطی منفعلانه
در این سبک، فرد با عذر خواهی زیاد و حقیر کردن خودش تمامی حقوق شخصی، افکار و احساساتش را نادیده می گیرد.
افراد منفعل همیشه حق انتخاب را به دیگران می دهند و اغلب اوقات رفتارشان موافق با دیگران است و هیچگونه اعتراضی نمی کنند.
این افراد معمولا اضطراب، کمبود اعتماد به نفس، ناکامی و خشم را تجربه می کنند.
به خاطر مطیع بودنشان، توانایی نه گفتن را ندارند و دیگران نیز از آنها توقع بالایی دارند.
چرا افراد از سبک منفعلانه استفاده می کنند؟
به دلایل زیادی ممکن است افراد از سبک منفعلانه استفاده کنند؛ نگرانی در مورد تایید نشدن، نگرانی از انتقاد، نگرانی از بی ادب به نظر رسیدن، نگرانی از مورد بازیچه قرار گرفته شدن توسط دیگران و …. .
عواقب رفتارمنفعلانه
زمانیکه فرد از این سبک استفاده میکند باعث ناکامی ، خشم از خود، تنفر از دیگران، کم شدن اعتماد به نفس و کم شدن روابط با دیگران می شود.
در بلند مدت نیز می تواند تبدیل به سبک رفتاری منفعل پرخاشگر نیز شود.
چرا ممکن است کسی در بین انواع سبک های ارتباطی از شیوه منفعل استفاده کند؟
یک انگیزه بزرگ برای استفاده از ارتباطات منفعلانه بهخصوص در هنگام درگیری، حفظ صلح و آرامش است.
این شیوه ارتباطی بیشتر بر روی خود شخص تأثیر منفی میگذارد. ازآنجاکه آنها بهدرستی افکار خود را ابراز نمیکنند، نسبت به سخنان و اعمال خود در ارتباط با کسی که با آنها صحبت میکنند، احساس اضطراب، افسردگی یا ناراحتی میکنند.
سبک ارتباطی پرخاشگرانه
خصوصیات و ویژگی های بارز اشخاص دارای سبک ارتباطی پرخاشگرانه؛ تهدید، ضایع کردن حق و توهین کردن به دیگران است.
رفتار آنها معمولا حق به جانب بوده و چیزی به غیر از خود و خواسته هایشان برایشان اهمیت ندارد.
در اکثر مواقع افرادی که از سبک ارتباطی پرخشگرانه استفاده میکنند، شنوده خوبی نبوده و همواره عصبی و اخمو دیده می شوند.
استراتژی غالب این افراد برای کنترل دیگران تحقیر است که سبب اطاعت همراه با نارضایتی آنان می گردد.
چرا افراد از سبک پرخاشگرانه استفاده می کنند؟
افراد پرخاشگر برخلاف ظاهرشان ترس زیادی از شکست دارند و دارای اعتماد به نفس پایینی هستند.
آن ها با این روش دیگران را (در نظر خودشان) کنترل می کنند و از این امر لذت می برند.
در واقع این رفتار راهی است برای خالی کردن خشمی که ریشه در موقعیت دیگری دارد.
عواقب رفتار پرخاشگر
افراد پرخاشگر موجب ایجاد تعارض با طرف مقابل می شوند.
اگر دقت کرده باشید در دعواهای خیابانی، اغلب هر دو نفر از سبک پرخاشگرانه استفاده می کنند.
عدهای از افراد پرخاشگری و زورگویی را تقبیح نمیکنند بلکه آن را نشانه شهامت و قدرت خود میدانند.
این افراد اعمال پرخاشگرانه خود و دیگران را مثبت، موجه و حتی لازم میدانند و به آن صحه میگذارند.
لذا پرخاشگری ممکن است اعمالی از قبیل قتل، ضرب و شتم، تخریب و نظایر آن را دربرداشته باشد.
سبک ارتباطی جراتمندانه
در سبک ارتباطی جراتمندانه، اضطراب به راحتی بروز داده می شود و افراد به دنبال اهداف خود بدون ضایع کردن حق دیگران هستند..
در این سبک، ارتباط دو طرفه است، قضاوتی صورت نمی گیرد، هر کس با توجه به انتخاب خود رفتار میکنند، بر برنامه ریزی های خود مصر هستند و اجازه سواستفاده به کسی نمی دهند و برای خود احترام قایلند.
این افراد کنترل بیشتری روی زندگی خود دارند و از روابط خودشان راضی هستند.
آن ها در نظر مردم احترام بیشتری دارند چون ثابت قدماند. در رفتار جراتمندانه افراد درخواست خود را قاطعانه بیان می کنند و توانایی نه گفتن را دارند.
در واقع افراد جراتمند روش ها و تکنیک های مهارت جراتمندی را آموخته و از این مهارت زندگی به خوبی استفاده می کنند.
سبک ارتباطی منفعل – پرخاشگر
افرادی که از سبک ارتباطی منفعل – پرخاشگر پیروی می کنند؛ به جای اینکه مستقیماً احساسات منفیشان را بروز دهند، به شکل نامحسوس و زیرکانه ای در اعمالشان ابراز میکنند.
این موضوع باعث میشود رفتار و حرفهایشان با هم همخوانی نداشته باشد.
به عنوان مثال، در نظر بگیرید کسی در محل کار برنامهای پیشنهاد داده. شخص منفعل پرخاشگر ممکن است با آن برنامه مخالف باشد، اما به جای اینکه نظرش را مستقیم بگوید، ابراز موافقت میکند.
اگر چه شخص منفعل پرخاشگر با برنامه مخالف است، اما با این وجود اصرار به دنبال کردن آن برنامه دارد. چنین افرادی ممکن است عمداً فرجه و زمانبندی کاری را رعایت نکنند، دیر سر قرار ملاقاتها برسند، و از راههای دیگری اقدام به خراب کردن برنامه کنند.
نشانههای رایج پرخاشگری
اوقات تلخی و خصومت نسبت به درخواست اشخاص دیگر
وقتی پای تقاضای دیگران در میان است، از قصد تاخیر میکنند یا مرتکب اشتباه میشوند
داشتن رفتارهای خصمانه و بدبینانه
مدام دربارهی اینکه از او به خوبی قدردانی نمیشود و فریبش میدهند، شکایت میکند
پرخاشگری منفعل میتواند نشانهای از اختلالات روانی زیادی باشد، اما خودش به تنهایی اختلال روانی به حساب نمیآید.
خشونت منفعل میتواند بر توانایی شخص در ایجاد و نگهداری روابط سالم تاثیر بگذارد، و همچنین مشکلاتی در محل کار برایشان به وجود آورد.
دانلود رایگان فایل پی دی اف شناخت انواع سبک های ارتباطی و مهارت جراتمندی
چگونه در اوضاع بد اقتصادی کسب و کار خود را رونق دهیم؟
آیا در دوران رکود اقتصادی روش های خاصی برای بازاریابی و فروش وجود دارد!؟
چگونه می توان آینده کسب و کار خود را پیش بینی نمود؟
برند سازی چیست و چگونه می تواند بر بهبود و رونق کسب و کار ما تاثیر گذار باشد؟
چه راه کارهایی برای شناختن افراد و ایجاد ارتباط صحیح وجود دارد؟
شناخت تیپهای شخصیتی تا چه اندازه در ایجاد ارتباط و فروش تاثیرگذار است؟
چگونه قبل از برقراری یک ارتباط عاشقانه طرف مقابل را بشناسیم و به شخصیت حقیقی وی پی ببریم؟
چگونه می توان به توانمندی ها و استعدادهای خود پی برده و از آن ها برای رشد عالی استفاده نمود؟
اگر سوالهایی مانند سوال های فوق ذهن شما را به خود مشغول کرده است.
یا اینکه به دنبال خود توانمدسازی بوده و قصد دارید به تمام اهداف خود برسید. و در مجموع به دنبال خودشکوفایی، برندسازی، کارآفرینی، ثروت آفرینی و موفقیت هستید.
همین حالا بزرگترین تصمیم زندگی خود را بگیرید و با شرکت در این دوره جامع و کاربردی به تمام خواسته های خود دست پیدا کنید.
دوره آموزشی پویندگان راه سعادت، یک فرصت استثنایی برای همه عزیزانی است که می خواهند به موفقیت های بزرگی دست یافته و تغییرات مثبت و بسیار بزرگی را در همه ابعاد شغلی، تحصیلی، اقتصادی، خانوادگی و اجتماعی تجربه نمایند.
آموزش مهارت های زندگی به همراه دانلود رایگان فایل صوتی
مهارت های زندگی چیست؟
مهارت های زندگی مهارت هایی هستند که توانایی فردی، اجتماعی و روحی فرد را افزایش می دهند و موجب می شوند تا وی بتواند به نحوی بهتر و تاثیرگذارتر با مشکلات و دشواری های زندگی مواجه شود.
هر چقدر که این مهارت ها و توانائیهای شخص بالاتر باشد یقینا وی بهتر می تواند سلامت جسمی و روانی خود را حفظ کند و به شیوه ای منطقی و کارآمد مشکلات پیش آمده را برطرف کند.
تعریف مهارت های زندگی
سازمان بهداشت جهانی مهارتهای زندگی را چنین تعریف نموده است:
توانایی انجام رفتار سازگارانه و مثبت به گونهای که فرد بتواند با چالشها و ضروریات زندگی روزمره خود کنار بیاید.
این مهارت ها بر اساس مصوبه سازمان بهداشت جهانی، در ده دسته با این عناوین طبقه بندی می شوند:
آموزش و یادگیری این مهارت ها برای رسیدن به ثبات شخصیت در زندگی لازم است.
دانلود رایگان آموزش مهارت های زندگی به صورت فایل های صوتی
شما میتوانید مهارت های ده گانه را طی مجموعه فایل های صوتی رایگان با تدریس محمدابراهیم ابراهیمی از طریق لینک های زیر دانلود کنید و آنها را فرا بگیرید.